Od bagateli do buty, czyli subiektywny przegląd ciekawych słów na B

Jak się powiedziało A, trzeba powiedzieć B, tak więc posłuchawszy mądrości ludowych porzekadeł, przygotowałam listę ciekawych słówek rozpoczynających się na literę B. Mam cały notesik słówek, które ciekawie brzmią albo są warte zapamiętania i używania.
Ale po kolei.

***

Bagatela, bagatelny

Bagatelka to rzecz bez znaczenia, błahostka. To pierwsze znaczenie. Ale! Może to być także krótki i pogodny utwór fotrepianowy albo typ pałacyku ogrodowego.
Co ciekawe, wtrącenia „bagatela!” używa się, by podkreślić wagę tego, o czym mówimy.

Słowo pochodzi z francuskiego, powiada Brückner, bo od bague – pierścionek.
Przykład użycia: Ten pierścionek kosztował, bagatela, tysiąc złotych!

Bezhołowie

To przepiękne ukraińskie słówko, które powinno być wymawiane ze swadą i lekkim wkurzeniem, oznacza brak organizacji i porządku, anarchię, zamieszanie. A ponieważ zaszła tu metateza i wymiana h:g, możemy sobie z łatwością zamienić je na polski odpowiednik: bezgłowie. Ktoś coś robi bez głowy. Niczym indyk w sobotę, czyli też bez ładu i składu.

Przykład użycia: Popołudniami panuje tu całkowite bezhołowie!

Bezcześcić

To, jak wiadomo, pozbawiać czci, honoru. Słowo jest znane, ale znalazło się na tej liście, ponieważ stanowi ciekawą zbitkę spółgłosek do wymówienia. Plus interesujących kuzynów w rodzinie wyrazów: bezecny, bezecność.
Przykład użycia: Proszę nie bezcześcić zwłok.

Bieżyć, bieżeć

Wszyscy wiemy, kto przybieżał do Betlejem. I tutaj, proszę Państwa, przydaje się pilna nauka ortografii w podstawówce, bo ż wymienia się na g i stąd już prosta droga od bieżenia do biegania, ale nie tylko, bo również zbieg, zabiegi, bieżący, zapobiegliwy, a nawet biegunka i obieżyświat należą do tej wielkiej, szczęśliwej rodziny wyrazów.

Przykład użycia: Czas prędko bieży (jak przypomina nam słownik Doroszewskiego).

Blichtr

Blichtrem nazywamy pozorną świetność, okazałość, wystawność. Na pokaz.
Słowo prawdopodobnie pochodzi ze staroczeskiego bliktr – świecidełko, ułuda, pozór, mamidło (coś, co nas mami, a jest niewarte uwagi).
Przykład użycia: Nie interesuje mnie blichtr tego świata.

Bohomaz

To liche malowidło, kicz, malarska bazgranina. Domyślacie się zapewne, że skoro jest tu h (wymienne na g), to pewnie pochodzi z ukrainskiego. I słusznie! Dosłownie bohomaz oznaczał malarza świętych obrazów (mazać + Boh, czyli Bóg).
Przykład użycia:
Cóż to za bohomazy, nawet mi tego nie pokazuj!

Borykać się

Jeśli mówimy, że ktoś się z czymś boryka, to oznacza, że napotyka trudności, które próbuje pokonać, przezwyciężyć. Pochodzi od rosyjskiego słowa borot’sa (бороться), czyli walczyć się, zmagać, potykać.
Przykład użycia: Samotnie się z tym borykał.

Brawura, brawurowo

O! To mi się podoba: rozmach, odwaga, dzielność (których mi brak. Jeszcze).
Według słowników brawura to chęć popisania się odwagą, nierozważna zuchowatość (piękne określenie Kopalińskiego), narażanie się dla popisu, ryzykanctwo, dzielność na pokaz.

Podoba mi się zawsze brawurowe wykonanie, brawurowy popis, brawurowa ucieczka. Inni zostają w tumanach kurzu, z otwartymi buziami. Podziwiając.
Bravura to słowo włoskie, prawidłowe są oczywiście skojarzenia z okrzykami uznania „Brawo!” oraz angielskim słówkiem brave.
Przykłady użycia: Zagrał tę część z niezwykłą brawurą. Brawura kierowców mnie zadziwia.

Bruździć

Przenośnie chodzi o przeszkadzanie w czymś, psucie szyków, a dosłownie – robienie bruzd albo przyczynianie się do powstawania zmarszczek. Bruździć ciekawie się odmienia: brużdżę, brużdżenie, bruzda.
Przykład użycia: Bruździsz mi w życiu. Zmarszczki bruździły jej czoło.

Buta, butny

Samo to słowo brzmi twardo i nieustępliwie. Buta to zbytnia pewność siebie, a butny to inaczej hardy, pyszny, zuchwały, wyniosły, dumny, zawadiacki… Cóż za obfitość synonimów! Słowo to zupełnie nie jest związane z butami. Jest jeszcze czasownik bucić się (oni bucą się), ale ani go nie słyszałam, ani nie spotkałam w żadnej książce.

Przykład użycia:
Co za butny młodzieniec!    
Zadziwia mnie jego buta.

***

Prócz powyższych, na mojej liście ciekawych słów na B znajdują się opisane wcześniej baliwernie oraz barachło.

***

Inne ciekawe słówka znajdziecie tutaj: Są różne słowa.
Źródła słownikowe: słownik wyrazów obcych Kopalińskiego, etymologiczny Brücknera, słownik języka polskiego Doroszewskiego i PWN, a także Wielki Słownik Języka Polskiego i Wikisłownik.