35 myśli na 35-lecie

Mam dzisiaj urodziny. Wymyśliłam więc 35 myśli na 35-lecie, trochę podsumowanie, trochę spis luźnych refleksji. Pomysł nie jest oryginalny, ale to trochę jak z opowieściami. Każdy ma swoją opowieść i swój sposób jej przedstawienia, nawet jeśli jest to kolejna historia o miłości, śmierci i szukaniu siebie.
U mnie będzie po prostu o byciu trzydziestopięciolatką.

  1. 35 lat to już jakby połowa życia. Albo nawet po połowie. Nie spodziewam się długiego żywota. Mogę umrzeć koło sześćdziesiątki jak moja babcia, mogę żyć do setki jak mój dziadek. Zdarzają się też wypadki i choroby, więc nie należy się na nic nastawiać.
  2. Tym bardziej nie należy odkładać życia „na emeryturę”. Chodzi o podejście, że na emeryturze przeczytam te wszystkie książki i obejrzę filmy, spełnię marzenia i tak dalej. Cóż, do emerytury ta kupka książek do przeczytania i filmów do obejrzenia może się zamienić w wielką górę.
  3. Po drugie – czy będę miała dobry wzrok i w ogóle taką możliwość, by to wszystko przeczytać i obejrzeć?
  4. Po trzecie, któż to wie, ile ta emerytura właściwie będzie wynosiła? Czy będzie mnie stać na kupno jakiegokolwiek dobra kultury?
  5. O marzenia należy walczyć. Zrobić coś, by je spełnić. I to szybko. W przeciwnym razie mogą się przeterminować.
  6. Jak śpiewała Edith Piaf: żyć tak, żeby nie żałować niczego. Co prawda życie mam dość nudne, ale idę konsekwentnie swoją drogą, swoimi ulubionymi, wydeptanymi ścieżkami, dobrze znam siebie i wiem, co mnie usatysfakcjonuje.
  7. Na przykład takie studiowanie. Nawet jeśli żałowałam pójścia na drugie studia i męczyłam się okropnie na zajęciach, które mnie niezbyt interesowały, to w ostatecznym rozrachunku właśnie te studia otwierały mi drogę do pracy. Więc teraz już ich nie żałuję.
  8. Przydała się również nauka greckiego i zachowany w portfelu gruziński bilet kolejowy. Zawsze pokazuję go na zajęciach z alfabetu. Zawsze robi wrażenie.
  9. Przełomowe momenty w moim życiu to przede wszystkim rozpoczęcie studiów i przeprowadzka do mojego obecnego miejsca zamieszkania. Przez pół Polski. Warto było. Miasto jest inspirujące, ludzie serdeczni, secesja i dookoła góry, czego chcieć więcej?
  10. Mam pozytywne podejście do świata. W ludziach widzę dobre intencje, jestem ufna (no dobra, nazwijmy to wprost: naiwna), narzekanie uważam za stratę czasu, nie chcę się denerwować, więc oglądam mało telewizji. Polecam takie podejście. Dobroduszne jak hobbit.
  11. No i najlepiej mieć pełną spiżarnię.
  12. Oraz od czasu do czasu jakieś przygody i podróże.
  13. Po trzydziestce, a już zwłaszcza po trzydziestce piątce, przestaje mi zależeć, by sprostać wszelkim wymaganiom. I dobrze, im szybciej, tym lepiej.
  14. Niektórzy ten bunt przeżywają w wieku lat piętnastu lub dwudziestu. U mnie to odbywa się powoli, metodycznie, w sposób przemyślany, ale dzięki temu nie ma ofiar w ludziach i relacjach.
  15. Miałam kiedyś potrzebę celebrowania urodzin, czucia się wyjątkowo. Obecnie marzę bardziej o wysypianiu się i wiośnie. Niech ta wiosna w końcu przyjdzie!
  16. Nie należy być wobec samego siebie zbyt wymagającym. Ani zbyt okrutnym. Uważam, że należy traktować się trochę jak dziecko, którym należy się opiekować, być wyrozumiałym i mówić mu miłe rzeczy.
  17. Mądre dbanie o siebie to jedna z lepszych rzeczy, jakie można dać swojemu ciału, to także sposób na poprawę samopoczucia. Im jesteśmy lepsi dla siebie, tym jesteśmy lepsi dla innych. Dlatego kupiłam sobie urodzinowy peeling bananowo-agrestowy. Teraz pachnę jak guma do żucia albo jak sałatka owocowa. Od razu mam lepszy humor.
  18. W tym wieku należy inwestować w kremy 30+ lub 35+, mówili. Z pewną obawą i lekkim obrzydzeniem wybrałam specyfik na bazie śluzu ślimaka, dermatolodzy się zachwycają, a ja w sumie to ostatnio jadłam omułki, a że trzeba być otwartym na nowe… Otworzyłam swój portfel i swoją głowę, oddałam swoją twarz domniemanej ślimaczanej dobroci. Niestety, poczułam, że ten ślimak przelazł mi przez twarz i pozostawił na niej niesmak, poczucie stężenia, ściągnięcia, dyskomfortu. Ślimaczy twarzowy eksperyment uważam za nieudany.
  19. Gubię rzęsy. Czy można być lekko łysawym na powiece? Łysiejącym wokół oczu?
  20. Zmarszczki wokół oczu bardzo lubię. Moja mama takie ma i to oznacza, że się dużo uśmiecha. Ja też zaczynam takie mieć i też się dużo uśmiecham. Jak się nie uśmiecham, to uczniowie czują się zaniepokojeni.
  21. Pracuję twarzą. Robię głupie miny, zdziwione oczy, unoszę albo marszczę brwi. To wszystko ma służyć sprawnej komunikacji niewerbalnej. O dziwo, na lekcjach jest to w mig odczytywane.
  22. Gdy patrzę na siebie sprzed dziesięciu lat (choćby na zdjęciach), to na pewno bym się dzisiaj nie polubiła.
  23. Jak będę już całkiem siwa, to obetnę włosy na krótko i przestanę farbować. Podziwiam starsze panie z białymi, krótkimi włosami. No chyba że osiwieję na siwo. Wtedy lipa, znowu trzeba będzie farbować.
  24. Gdy sobie uświadamiam, że coś się wydarzyło DWADZIEŚCIA PIĘĆ lat temu, to czuję się stara. Choć generalnie taka się nie czuję.
  25. Znana jest prawda, że mamy tyle lat, na ile się czujemy. Wiadomo, lepiej czuć się młodo i otaczać się ludźmi, którzy tak się czują. Dlatego chodzę w czerwonych trampkach (no, również dlatego, że po prostu mi się podobają).
  26. Znam czterdziesto- i pięćdziesięciolatków, który są tak młodzi duchem, spontaniczni, otwarci i radośni, że tylko pozazdrościć i brać przykład.
  27. Czytam obecnie Knausgarda i dziwię się, jak w wieku 39 lat można napisać ośmiotomową biografię. Ja bym swoje życie streściła w jakiejś nowelce.
  28. To kwestia skromności. Po prostu uważam, że nie ma sensu zawracać ludziom głowy nieciekawymi historiami z mojego życia. Moje nudne życie całkowicie mi odpowiada, ale nie wszystkich musi interesować.
  29. Najlepsze są niespodzianki i niespotykane prezenty. Do tej pory pamiętam, dostałam kiedyś wiersz.
  30. Dostałam też kiedyś ramkę na zdjęcie z rysunkiem i wyznaniem, że cała klasa mnie lubi, cała szkoła i całe miasto. Czy może być coś bardziej uroczego?
  31. W tym roku też dostałam laurkę. Były w niej życzenia niekończącej się biblioteki.
  32. Oryginalnym prezentem było drzewo. Obecnie jestem absolutnie zafiksowana na punkcie sadzenia drzew i uważam to za cudowne doświadczenie. W weekendy spokojnie mogłabym być leśnikiem.
  33. Jedna z milszych rzeczy, która mi się przydarzyła w życiu, to wieloletnia przyjaźń. To jest naprawdę fantastyczne – przez połowę życia znać kogoś, widzieć jego przemiany i mieć towarzysza w swoich.
  34. No i zawsze jest miło dostawać życzenia od tak bliskiej osoby. Ona zawsze wie, czego mi trzeba. Zawsze trafia w punkt.
  35. Myślę, że kiedyś jeszcze wymyślę sobie zawód. Jeszcze nie postanowiłam, kim będę, kiedy dorosnę.

_DSC9198_DxO

(Fot. Zosia LS)

Po co się uczyć, czyli wagary, FOMO i wiedza bezużyteczna

Najbardziej znienawidzonym hasłem moich studiów pedagogicznych była idea Jacques'a Delorsa o uczeniu się przez całe życie. I tytuł jego raportu: Edukacja: jest w niej ukryty skarb. Wypowiadany podniosłym tonem, choć niemalże na kolanach. Ceremonialnie, pompatycznie. Pamętam ten ton do dziś. Szumne idee zza katedry i wykształceni ludzie, którzy tylko teoretyzują, myślałam, notując co trzecie słowo.

Aż tu niedawno przyszła do mnie zdradziecka myśl: panie Delors, jestem zwolenniczką Pańskiej idei niemal przez całe życie. Jak to możliwe, że znienawidzone hasło zza zakurzonej katedry jest jednocześnie czymś, co mnie określa i w co wierzę niemal od początku mojej ścieżki edukacji?

Zdałam sobie z tego sprawę, kiedy uświadomiłam sobie, dlaczego w liceum nie chodziłam na wagary.

***

Pewnego roku w liceum miałam 100% frekwencję, co oznaczało nie tylko świetne zdrowie, ale przede wszystkim zero wagarów. Moje podejście wynikało z tzw. FOMO (Fear of Missing Out) – coś ciekawego wydarzy się na lekcji, a ja to przegapię. Dowiem się czegoś ciekawego, nauczę się, zrozumiem albo wybiorę łazęgę bez sensu.

Ja za ciekawe uważałam wtedy: analizę wierszy, omawianie lektur, części mowy i zdania, opowieści o jerach i historii języka, matematyczną logikę, całą fizykę, angielski, znaczną część biologii i kawałek geografii fizycznej.

Za nieciekawe uważałam natomiast: wf, lekcje historii (same daty i wojny!), chemię (mniej więcej od masy molowej) i geografię gospodarczą oraz uczenie się cyklu Krebsa na biologii. Którą później zdawałam na maturze.

***

Dlaczego na pierwszym roku studiów polonistycznych chodziłam na wszystkie zajęcia dodatkowe, jakie tylko były?
Dlaczego postanowiłam nauczyć się języka starogreckiego, francuskiego i fińskiego z aplikacji i pojąć ideę map myśli oraz rozwijania kreatywności?
Dlaczego ciągle czytam o historii ludzkości, antropologii, obyczajowości, historii jedzenia, o kanonach piękna i estetyki, o sztuce, języku i jego kontekstach?
Dlaczego ciągle brakuje mi półek i czasu na te wszystkie książki, dlaczego lista książek do przeczytania ciągle się wydłuża? Dlaczego ciągle chcę więcej wiedzieć?

Prawda jest brutalna i banalna jednocześnie.

Ponieważ jestem zwolenniczką idei uczenia się przez całe życie. Tak jak moi profesorowie, z którymi się nie zgadzałam. Powiem więcej – tylko to nas rozwija, zmienia, sprawia, że jesteśmy mądrzejsi, bardziej otwarci, bardziej refleksyjni, bardziej znośni (no, wiedza plus sztuka, ale o tym już pisałam).

O, jak ja nie cierpię zapiekłych w swoim zdaniu uparciuchów, którzy nie zauważyli, że świat się zmienia i ludzie wraz z nim. Że dawniej było inaczej, nie zawsze lepiej, ale też nieraz dużo gorzej. Jeśli masz wiedzę, nie zadajesz głupich pytań. Zadajesz tylko mądre i chcesz zmieniać świat na lepsze. Tak, Twój świat i Twój światopogląd też się w to wlicza.

***

Lubię się uczyć, ale ponieważ szybko zapominam, to ten proces nie ma końca. I owszem, przyznaję, mnóstwa rzeczy, których się nauczyłam, zapomniałam (większość z teorii pedagogiki, język hiszpański).
Mnóstwa rzeczy się po prostu nie nauczyłam (greckie akcenty, język francuski, rosyjski).
Mnóstwo rzeczy, których się uczyłam, okazało się niepotrzebne i już o tym dawno zapomniałam.
Mnóstwo rzeczy, których się uczyłam, służyło tylko po to, by ćwiczyć techniki zapamiętywania: wymień osiem czynników? Proszę bardzo, rysuję wykres na karteczce, tabelkę, schemat, układam czynniki alfabetycznie, uczę się poprzez grupowanie, skojarzenia, powtarzam w każdej wolnej chwili, na egzaminie przypominam sobie system ich kojarzenia, zaliczam, zapominam.

Ale muszę przyznać jedno.

Wiedza bezużyteczna czasem robi wrażenie.
Czasem przydaje się w najbardziej nieoczekiwanych okolicznościach. Czasem moi uczniowie pytają, po co się muszą czegoś uczyć, a ja im odpowiadam, że może teraz jeszcze nie wiedzą, do czego im się to przyda, ale może im się kiedyś przydać coś, czego się kompletnie nie spodziewają.

Nie zapomnę, jaką mieli minę, kiedy przy okazji jakiejś prezentacji przeczytałam im tekst po grecku, a potem go przetłumaczyłam.
Albo sytuacja, kiedy robię korektę i poprawiam literówki w hiszpańskich słowach. Nie znam dobrze hiszpańskiego, ale akurat wiem, jak się pisze churros. I akurat, o dziwo, właśnie to słowo się przydało.
Albo przeczytam rosyjski napis. Albo nieświadomie korzystam z technik śpiewu białego, gdy muszę coś głośniej powiedzieć. Albo na lekcji wchodzę w dygresje o tym, dlaczego takie słowo wygląda tak, a nie inaczej, albo skąd pochodzi. Albo czasem ktoś pyta o coś i ja akurat to wiem. Częściej zapomnę albo pomylę, ale czasem po prostu wiem.

Bardzo szanuję ludzi, którzy mają rozległą wiedzę (chwała Wam, uczestnicy Jeden z dziesięciu) i głęboką mądrość. Uważam i zauważam, że im więcej człowiek wie, tym bardziej jest pokorny wobec tego, czego jeszcze nie wie. Nie jestem mądrzejsza od innych, ale dążę do tego, by sporo wiedzieć.

I ten apetyt wcale nie słabnie.

***

Jestem wielką zwolenniczką posiadania dużej wiedzy i uzupełniania jej zasobów. Jasne, część ulatuje, część się zapomina, część się dezaktualizuje. Ale wiedza to coś naprawdę bezcennego i tutaj się zgadzamy, panie Delors.

Proszę, nie proponuj mi kapci

Czasem mam w głowie tylko tytuł. Ten powyższy siedzi w mojej głowie od dawna i co jakiś czas powraca. Na przykład wtedy, kiedy jestem u kogoś i część ludzi nosi kapcie, a część nie. Podział jest bardzo wyraźny. Kapcie mają swoich zwolenników i przeciwników, którzy potrafią o tym rozprawiać, przerzucając się argumentami. Albo napisać o tym banalny wpis.

***

Zacznę literacko. Chodzenie w kapciach uważam za ekwiwalent upupiania u Gombrowicza. Przyziemne upupianie, upupianie w warunkach domowych, upupianie od dołu. Traktowanie kogoś niepoważnie, ujmowanie atrakcyjności, niezależności, wciskanie w ramy. Trudno mówić z mocą w kapciach na stopach, trudno być pociągającym, kiedy ma się na sobie jakiś śmieszny element o równie śmiesznej nazwie. Trudno inspirować, zachwycać, wzbudzać szacunek. Wyobraź sobie kogoś, kogo podziwiasz: aktora, mówcę, osobę publiczną. A teraz w wyobraźni dodaj jej kapcie. Od razu gorzej.

***

Moim zdaniem w kapciach ludzie są mniej atrakcyjni, a bardziej poskromieni, mieszczańscy, zbyt ostrożni. Wskakiwanie w kapcie oznacza przejście w tryb domowy, przytulny, ale też kojarzy mi się z rozmemłaniem, z potulnością, wycofywaniem się w prywatną przestrzeń. Ludzie w grubych skarpetach, ale boso, są bardziej naturalni, prawdziwi i szczerzy niż ludzie w skarpetach i kapciach. Najsilniejsze skojarzenie to – niestety – pan Dulski na fotelu. Powolna zamiana w Felicjana Dulskiego.

***

Chodzenie boso ma w sobie dzikość i naturalność (naturalizm?). To organiczny kontakt z podłogą, z naturą, z podłożem, z tym, po czym stąpamy i – jak to mówią – skąd pochodzimy. Kapcie służą poskramianiu tej natury i robią to w bardzo złym stylu. Jeszcze nie widziałam ładnych domowych kapci.

Ktoś mi powie, że ma w domu zimne płytki. Ja też mam. Chodzenie po zimnych płytkach uważam za mały codzienny heroizm i hartowanie. Za branie życia takiego, jakim jest. Bez izolowania. Stąpanie twardo po ziemi niezależnie od jej temperatury.

Chodzenie boso po trawie to jedna z największych tak zwanych prostych przyjemności. Podobno jest to również zdrowe. Można o tym poczytać, ale ja i tak czuję się przekonana.

***

Gdyby się tak nad tym zastanowić, to opozycja chodzenie w kapciach a chodzenie boso jest takim podręcznym (a raczej przyziemnym) przykładem opozycji kultura versus natura.

Jak mi się pisze V

Z pisarskiego punktu widzenia ani urlop nie jest dobry, ani etat.

Urlop z jego dobrodziejstwami rozprężenia intelektualnego ma jedną poważną wadę: lenistwo i zwolnienie tempa nie dostarcza wystarczającego dobodźcowania. Mówiąc wprost – jeśli spędzam czas, snując się i nie myśląc o tym, od czego odpoczywam, to potem nie mam o czym pisać.

Etat z kolei zabiera mnóstwo energii i myśli na rzeczy, które trzeba przemyśleć, wymyślić, zrobić, o których trzeba pamiętać, więc po pracy już się nie chce myśleć nad rzeczami ponadprogramowymi. Gdzie tu jeszcze znaleźć siły do wymyślania historii?

I tu przychodzi mi na myśl Stephen King:

(…) po raz pierwszy w życiu pisanie przychodziło mi z trudem. Przeszkodą okazała się praca w szkole. Lubiłem moich współpracowników i uwielbiałem dzieciaki (…) lecz zazwyczaj w piątkowe popołudnie czułem się, jakby przez cały tydzień ktoś podłączał mi mózg do prądu (Pamiętnik rzemieślnika, s. 66).

Oj, bardzo go rozumiem. Nie aspiruję do bycia autorką horrorów, ale to uczucie w mózgu znam aż za dobrze. Czasem już w poniedziałek się tak czuję.

***

Poza tym nic na siłę. Jak mawia mój mąż, artysty się nie pogania.

Pogodziłam się z tym, że nie jestem wysoce produktywną pisarką ani blogerką. Moje teksty spadają na wirtualną kartkę zdanie po zdaniu, słowo po słowie. Tylko tak powstają rzeczy, z których jestem dumna najbardziej, nawet po latach. Jeśli coś przetrwało próbę czasu, to znaczy, że można to pokazać innym.

Pogodziłam się też z pisaniem. Jak czytam poprzednie raporty o pisaniu (czwarty, trzeci, drugi i pierwszy), to widzę, że je sobie oswoiłam. Po kilku latach blogowania jest mi ono bliskie i miłe. Bardziej miłe niż męczące. Słowa traktuję przedmiotowo i bez zbędnego pietyzmu. I tak przychodzą.

***

Jeszcze nie wiem, kiedy jest dobry czas na pisanie, ale pewnie gdzieś między nicnierobieniem a przepracowaniem. I tu objawia się prosta prawda: nie tylko pisanie, ale i całe życie opiera się na znalezieniu tego balansu.

Marzenia z terminem ważności

Trzymasz je w domu na półce wysoko w szafie albo pod łóżkiem za butami. Co jakiś czas wyciągasz i odkurzasz wieczko mocnym podmuchem i kawałkiem rękawa. Pewnego dnia kątem oka spostrzegasz datę ważności. Ze zdziwieniem stwierdzasz, że już minęła. To, co było w środku, spłowiało i zbutwiało. Można to wyrzucić, bo zetlałe kruszy się w rękach.

Mniej więcej tak samo czułam się, kiedy spełniałam marzenia za późno. Niektóre marzenia mają termin ważności.

Za późno

Chciałeś/chciałaś pojechać do marokańskiej Legziry zobaczyć skalne łuki? Za późno, zawaliły się. Chciałeś/chciałaś zobaczyć niezadeptaną Islandię? Trzeba było lecieć dekadę temu. Miejsca się zmieniają, ulegają zniszczeniu, a to, co sobie wyobrażaliśmy, zmienia się szybciej niż nasze decyzje. Decyzje o odłożeniu na potem, czasem na wieczne nigdy.

W 2010 roku poleciałam do Irlandii. Romantyczne marzenia o Szmaragdowej Wyspie zderzyły się z rzeczywistością, gdzie co drugi napotkany człowiek to Polak, na pastwiskach więcej krów niż owiec, a zielone wzgórza wypłowiały od mocnego słońca. Każdy pytał, czy przyjechałam do pracy i dziwił się, że jednak na wakacje. Nie była to Szmaragdowa Wyspa z moich licealnych marzeń i rojeń.

Za wcześnie

Z drugiej strony są marzenia niedojrzałe jak zielone jabłka lub twarde awokado. Gdybym wydała książkę, którą dziesięć lat temu wysłałam na konkurs literacki, dzisiaj chowałabym się ze wstydu. Dobrze, że pisałam ją pod pseudonimem. Bolałam nad niezrealizowanym marzeniem, ale teraz uważam, że stało się najlepiej. Wolę debiutować czymś innym niż tamta powieść – ówczesny szczyt moich możliwości pisarskich.

Nigdy

Najdalej na półce albo zapomniane pod łóżkiem są pragnienia z założeniem niespełnienia. Takie, o których chcielibyśmy zapomnieć. Pragnienia redukowane, bo i tak się nie uda, więc po co się gryźć tymi porywami serca, pragnieniami i tęsknotami. Co jakiś czas do nich wracamy i uwierają nas jak metka na karku bluzki.

Kilka lat temu w ramach poprzestawania na małym uznałam, że to, o czym marzę i do czego dążę, nie jest ważne i spokojnie mogę z tego zrezygnować, by mieć – właśnie – spokojne życie. Ale gdy popukałam się w głowę i wróciłam to tego, co "zawsze chciałam", zobaczyłam, ile to daje radości. Nawet najmniejsze rzeczy. A potem coraz większe.

***

Zajrzyj dzisiaj do tego pudełka z marzeniami. Spisz je, wykreśl, podkreśl, zaznacz wykrzyknikiem. Być może właśnie teraz jesteś między "jeszcze zdążę" a "już za późno". Zrób coś z nimi przed upływem ich terminu ważności.

Bałtyk, szósta rano

Wczesnym rankiem poszliśmy podejrzeć morze, jak śpi i jak się budzi.

To nie jest leniwy sen. Przypomina raczej niespokojne wiercenie się i przebieranie nogami. Morze faluje ciężkim oddechem pod niską, stalowogranatową pierzyną z chmur.

Całą skórę, mokrą morską powierzchnię, pokrywają delikatne i misterne wzorki z piany, przypominają drobne zagniecenia od koronkowych rąbków poduszeczek, ręcznie haftowanych zdobień, starodawnych, babcinych.

***

Morze przewala się, kotłuje i rozlewa w swoim niebieskim łożu z zagłówkiem z jasnego klifu.

Jest rozespane, marudne, kapryśne. Przeciąga się bez humoru, kręci się, niezadowolone, bo ktoś je zbyt wcześnie obudził, wyrwał ze snu. Humorzaste morze zostawia koronkowe smugi na piasku, skrawki piany. Jest groźne, jakby śniło koszmar albo jakiś wielce nieprzyjemny sen. Na przykład o tym, że ktoś mu się przygląda…

Ostatnie sapnięcie, a potem morze odkrywa się, odsuwa ciężką kołdrę z chmur. Ukazuje jasny błękit nieba, oficjalnie rozpoczyna nowy dzień.

morze szósta rano

Kobieto, albo jesteś młoda, albo nie ma Cię wcale

Mam koleżanki, które nie wyglądają na swoje lata. Zdarza się, że ludzie się dziwią, kiedy im mówię, ile mam lat. Młody wygląd jest to cecha kobiet bardzo ceniona w społeczeństwie.

Oglądałam niedawno film o parze: on doświadczony, starszy, ona młoda i pociągająca. Co prawda kobieta musiała wykazać się sprytem i głęboką mądrością, ale jednocześnie wygląd i wiek był jej atutem od początku filmu (tylko dlatego zostali parą). U kobiet bardziej ceni się młodość niż doświadczenie. Nawet jeśli kobieta jest doświadczona w jakiejś dziedzinie czy po prostu w życiu, to jednak powinna „jakoś wyglądać”, dopiero wtedy jest warta wysłuchania i pokazania.

Potem oglądałam film, w którym młodziutka dziewczyna była jednocześnie naukowcem. Ciekawe, kiedy zdobyła tę całą mądrość i wiedzę. Lepiej pokazać nierealistyczne pokłady wiedzy w zbyt młodym ciele, bo przecież na taką młodą bohaterkę się lepiej patrzy.

Trochę się burzę przeciwko takiemu pokazywaniu kobiet. Dlaczego kobieta ze zmarszczkami przestaje się liczyć, przestaje być widziana. Kobieta, która nie ma płaskiego brzucha albo ma zmarszczki. Mężczyzna może nosić siwe włosy z dumą – w końcu dojrzał, jest jak stare wino. Kobieta z siwymi włosami jest uważana za zaniedbaną, powinna się wstydzić i schować. Kobieta ze zmarszczkami musi je na siłę wygładzać, choć czasem te zmarszczki oznaczają po prostu, że dużo się uśmiechała w życiu – czy to powód do wstydu?

Na jednym z filmowych profilów zadano pytanie o cenione aktorki i ktoś napisał, że Olivia Coleman wygląda jak stara baba. Idąc tym tokiem „myślenia”, jeśli aktorka zaczyna wyglądać staro, to już jest skreślona w swoim fachu (nikt nie powie, że Clint Eastwood nie jest dobrym aktorem, bo wygląda jak stary dziad). Czy to znaczy, że mamy oglądać tylko młode aktorki – w rolach kobiet młodych i starych? Czy jest miejsce na stare kobiety w kinie? Meryl Streep, Maggie Smith i koniec? (Pomijam fakt, że Olivia Coleman jest aktorką, której twarz potrafi wyrazić tak wiele!)

Dlatego chapeau bas dla twórców serialu „Grace i Frankie”. Ja wiem, że twarze głównych bohaterek nadal mają niepokojąco mało zmarszczek, ale nie to jest najważniejsze. Jest w kulturze miejsce dla kobiet po siedemdziesiątce. Jest o nich serial. Jest odcinek o zbyt wolnym przechodzeniu przez pasy i gubieniu się, o problemach z kręgosłupem i biodrem. Dla mnie to jest ożywcze, szczere i prawdziwe.

Sama mam koleżanki o dziesięć i dwadzieścia lat starsze ode mnie, lubię ich doświadczenie, historie życiowe, ich mądrość. Kobiety po 40., 50., 60., 70. zasługują na swoje miejsce w kulturze tak samo jak tzw. dojrzali mężczyźni.

Krótka opowieść o poczuciu winy

Pewnego dnia próbowałam dojechać do Pragi autostopem. Stałam na poboczu niedaleko świateł i trzymałam w ręku kawałek tektury z napisem PRAHA. I wtedy zdarzył się wypadek. Kierowca jednego z samochodów nie wyhamował i uderzył w tył innego samochodu, a za nim ktoś uderzył w niego.

Dziewięć lat później jechałam samochodem, a przed nami ktoś gwałtownie zahamował. W zwolnionym tempie widziałam, jak maska samochodu zwija się w harmonijkę, pasy szarpnęły i uwięziły mnie na moim siedzeniu, zamiast pozwolić mi uderzyć czołem o szybę. Po chwili w nasz tył uderzył drugi samochód.
Przypadek? Mogłabym pomyśleć, że to wszystko moja wina. Że karma wraca, no nie? W końcu niektórzy tak mówią.

***

Poczucie winy to moje przekleństwo i wierny towarzysz od młodych lat. Nauczycielka potrafiła obrazić się na mnie i traktować jak powietrze – do tego momentu, w którym czułam się już obrzydliwie źle. W którym musiałam ją przeprosić za to, co teraz jest uznawane za uczniowską asertywność, podmiotowość dziecka i posiadanie własnego zdania.

Obrażanie się, ignorowanie, udawanie, że nie istnieję. Traktowanie z góry, z lekceważeniem, odpowiadanie półsłówkami. Zimne spojrzenie, wynosła mina.

Teraz już wiem, że to manipulacja i relacje opierające się na wzbudzaniu poczucia winy i wstydu to po prostu przemoc psychiczna. Że foch – niby nieszkodliwy i śmieszny – jest po to, byś czuł się źle, byś czuł się ukarany. Byś czuł się nikim.

Osoby, które chcą zadowolić wszystkich dookoła, są bardzo podatne na takie sugestie i komunikaty typu: Powinieneś/Powinnaś… Skrzywdziłaś mnie… Jesteś mi coś winna… Nie myślałaś o mnie… To twoja wina. Zawiodłem się na tobie.

Kiedy postanowiłam, że nie chcę już zadowalać wszystkich dookoła (po pierwsze nie ma to sensu, po drugie jest niemożliwe, po trzecie już mi nie zależy, po czwarte – nawet nie lubię tych ludzi, których chciałam zadowolić), postanowiłam również przestać się dręczyć. Życie w poczuciu winy jest udręką. Nie mam zamiaru czuć się źle, gdy ktoś nie umie porozumieć się bez przemocy. Albo gdy ktoś chce wykorzystać moje poczucie obowiązku, lojalności, czegokolwiek.

Nawet jeśli zrobiłam coś złego, nie mam zamiaru biczować się tym do końca życia. Nie mam zamiaru przepraszać za każdym razem na nowo. Było – minęło, nie wróci. Czasem zawaliłam, czasem nie pomyślałam, czasem kogoś zraniłam, życie.

Nie będę przepraszać za to, jak wybieram i jak żyję. A ten wypadek pod Pragą to nie była moja wina.

Zimowe dobodźcowanie

Mój intelekt zapadł w zimowy sen.

Stanowczo zbyt wiele wysiłku wymaga ode mnie wstanie z łóżka rano i wykonywanie mojej pracy na poziomie co najmniej przyzwoitym, a dla twórczości nie wystarcza już siły, energii i pomysłów. Więc próbuję się dobodźcować, wystawiać się na jakieś impulsy, uwrażliwić się. Trochę dlatego, żeby pozbierać pomysły i refleksje na lepszy czas, a trochę zgodnie z zasadą, że tylko sztuka może nas uratować.

Byłam w kinie na dwóch filmach: „Narodziny gwiazdy” oraz „Zabawa, zabawa”. Oba wywarły na mnie spore wrażenie i pozostawiły mnie z przemyśleniami. Byłam w teatrze na śmiesznym monodramie. Odwiedziłam wystawę sztuki, która okazała się zbyt frywolna jak na moje staroświeckie standardy… Byłam w palarni kawy i restauracji, mogłam odkrywać nowe smaki i miejsca w moim mieście.

Z seriali najbardziej i z głębi serca mogę polecić „Broadchurch”. Piękne zdjęcia i muzyka oraz szkocki akcent to trzy zalety tego serialu, które od razu przychodzą mi do głowy. Do tego świetnie napisane dialogi i ta kolorystyka… Fenomenem jest też to, że nie tylko trzy sezony trzymają wysoki poziom, ale wręcz ostatni, trzeci dotyczy tak ważnych treści i jest tak mądry, że śmiało mogę stwierdzić: ostatni sezon jest najlepszy. O dziwo.

Przyznam, że opierałam się długo. Najpierw nie chciałam, bo znowu serial kryminalny, ileż można oglądać o zaginięciach czy morderstwach. W końcu dałam się przekonać i to była bardzo dobra decyzja. Skończyło się tym, że po obejrzeniu długo snułam się po domu, nie wiedząc, co mam ze sobą zrobić. Niedosyt, myślenie o bohaterach, oglądanie w internecie wywiadów z twórcami. Ten brak po obejrzeniu dobrego serialu jest dojmujący…

Zimą planuję jeszcze iść do teatru lalek i pojechać na koncert. I oby do wiosny!

Czytelnicze podsumowanie 2018 roku

Zacznę od tego, jak bardzo frustruje mnie, kiedy ludzie piszą, że czytają po sto i sto dwadzieścia książek rocznie. Gdzieś są tacy. Ale cóż, trzeba sobie stawiać cele na miarę swoich możliwości, chciałam się postarać czytać więcej niż rok i dwa lata temu. Czy się udało?

***

Żeby dużo czytać, trzeba się postarać, usłyszałam kiedyś. I tak, coś w tym jest. Należy wykroić na to czas – bo ma nam zależeć – i się nie zniechęcać. Jeśli czytam coś, co mi się nie podoba, to nie ma sensu się męczyć, sięgam po coś innego. Jeśli skończę coś, co mi się podobało, od razu sięgam po następną książkę. Najlepiej jeszcze tego samego dnia.

Czytanie ma mnie otwierać i zmieniać. Ma stać się nawykiem. Dla mnie jest też sprytnym sposobem na czekanie – na przystanku, w przychodni, na poczcie. Kiedy autobus stoi w korku, ja się kompletnie nie przejmuję, bo czytam. Nie uważam, że jest to snobizm. Wręcz czuję, że powinnam pokazać opcję – nie musimy cały czas patrzeć w telefon. Ja też patrzę w telefon zbyt często, przyznaję. Ale w tym roku bardzo zależało mi na tym, by go odkładać do plecaka i wyjąć książkę.

Co czytałam w tym roku?

Półka ze Skandynawią

Zgodnie z komiksem o psie i rozmowach o literaturze skandynawskiej postanowiłam w tym roku być przygotowana na ewentualność i przeczytałam sporo skandynawskich autorów i autorek. Szwedzkie i norweskie lekkie powieści, które niekoniecznie polecam i o których niekoniecznie chcę wspominać, kilka książek, które zapadły w pamięć i wywołały jakieś emocje („Zanim zaśniesz” Linn Ullmann, „Poleciały w kosmos” Ida Linde, „Błękit” Maja Lunde), jedną opowieść o fryzjerce, którą od początku do końca czytało się szalenie miło (Anna Jansson, „Salon D'Amour”), kilka rozczarowań („Uczciwa oszustka” Tove Jansson, „Hohaj” Elisabeth Rynell), nawet jeden kryminał („Czarownica” Camila Lackberg). Czytałam też o Norwegii („Hen” Ilona Wiśniewska) i Finlandii („Fińskie dzieci uczą się najlepiej”).

Dlaczego Skandynawia? Odpowiada mi tamtejszy chłód i zdrowy rozsądek, mentalność, krajobraz, szeroko pojęta estetyka. Nie lubię gorąca i potu, rozkrzyczanych kultur i chaosu. I mam wrażenie, że to widać w literaturze skandynawskiej (w porównaniu chociażby do latynoamerykańskiej).

Półka polska, która pod koniec przechodzi w półkę z klasyką

Tu przeczytałam dużo dobrego w tym roku. Korespondencję Szymborskiej z Filipowiczem („Najlepiej w życiu ma twój kot”) i Herbertem („Jacyś złośliwi bogowie zakpili z nas okrutnie”). Oj, chętnie bym podjęła korespondencję z taką Szymborską…

Kolejne zacne nazwiska: Wicha, Springer, Dehnel, Twardoch, Małecki, Masłowska, Dziewitt-Meller… Mrożek, „Zielona Gęś” Gałczyńskiego (uwielbiam!) i jego biografia, zapiski Wandy Rutkiewicz, reportaże Springera, Kopińskiej („Polska odwraca oczy”), czy „Mali bogowie. O znieczulicy polskich lekarzy”.

Ciekawym odkryciem była groteska o kuszącym tytule: „Wstrząsająco przystojny mężczyzna” spod pióra polskiego autora Tomasza Wiśniewskiego. Niezwykła lektura.

Stanowczo mogę polecić Piotra Stankiewicza i jego „21 polskich grzechów głównych” oraz Małgorzaty Halber „Najgorszy człowiek na świecie”. Podobała mi się też książka „Chce się żyć” (tak, jest też film o tym tytule i nie jest to zbieg okoliczności).

Udało mi się w końcu przeczytać „Opowieść podręcznej”, ale też przeczytałam w końcu coś Pratchetta i opowiadania Kereta, o których słyszałam, że są dobre i z tą opinią mogę się zgodzić. Zastanawiającą lekturą były eseje „Mężczyźni objaśniają mi świat” Rebeki Solnit.

Za przepiękną książkę i arcydzieło literackie uważam „Lolitę” Nabokova (w tłumaczeniu Michała Kłobukowskiego). W trakcie lektury byłam zachwycona i rozsmakowana. Cudowny styl pisania, snucia opowieści, budowania zdań – czasami wzruszających, czasami groteskowych. Wyważenie, pasja, wszystko było w tej książce tak, jak trzeba. Wszystko. Powiedziałabym, że jest to piękna książka o brzydkich rzeczach. Z wieloma listami klasyków literatury mogłabym się kłócić, ale nie z „Lolitą”.

Półka zawodowa

Jeśli chodzi o książki czytane do pracy, to były to jak zwykle szkolne lektury: w tym roku m.in. „Hobbit” (znowu), „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi”, „Kapelusz za sto tysięcy” czy (o rany…) „Król Maciuś Pierwszy”. Było też kilka książek, których robiłam korektę. Ale też: szalenie inspirujące „Opowieści na dobranoc dla młodych buntowniczek” (polecam obie części) i książka dla dzieci o intrygującym tytule: „Dlaczego sztuka pełna jest golasów?”, a także „Sylaboratorium, czyli leksykon młodego erudyty” – piękna rzecz – wizualnie i treściowo.

Pożyteczna dla osób uczących się będzie z pewnością lektura „Włam się do mózgu”, a dla osób piszących mogę polecić zarówno „Narratologię”, jak i osławione „Jak pisać? Pamiętnik rzemieślnika” Stevena Kinga.

***

W 2018 roku przeczytałam równo siedemdziesiąt książek. Udało mi się i jestem z siebie zadowolona, uważam to wręcz za swój mały sukces, bo wiem, że to mój trud i staranie: starałam się czytać dużo, starałam się bardziej niż kiedykolwiek.

Wybieram sobie książki, na które czuję się w danym momencie gotowa i które mają mnie w jakiś sposób rozwijać. Nawet jeśli jest to tylko rozwijanie umiejętności sprawnego opowiedzenia historii. Na ten rok mam już listę książek, które chcę przeczytać i na które czuję się gotowa, a przynajmniej chcę się z nimi zmierzyć.

A Wy? Co ciekawego czytaliście? (uwielbiam zadawać to pytanie!)

1 2 3 4 26