Słownik inwektyw. Litera A

Niektórzy nie przepadają za słodkimi określeniami typu "kochanie" czy "skarbie", za to wolą alternatywne sposoby podtrzymywania kontaktu z ukochaną osobą. Inni brakuje słów, by kreatywnie obrazić ludzi, których nie lubią lub żartobliwie zwracać się do tych, których lubią, ale nie chcą im zbytnio tego okazywać. Jeszcze inni interesują się rozwojem języka w różnych jego odgałęzieniach, niekoniecznie oficjalnych i poprawnych politycznie. Dla wszystkich tych, którzy chcą wzbogacić swoją wiedzę na temat obelżywości i negatywnych określeń człowieka używanych w języku polskim, oto część pierwsza słownika inwektyw.

literaA

Abderyta

Dzięki temu słowu można obrazić kogoś tak, żeby myślał, że chwalą jego mądrość. Oczywiście nie dotyczy to sytuacji, w której odbiorca komunikatu zna to słowo – tylko czy wówczas jest godzien tego miana?

Słowo pierwotnie dotyczyło mieszkańca Abdery (gr. abderites), a oznacza głupca, człowieka ograniczonego umysłowo, nieuka i niekrzesanego prostaka z prowincji. Cóż, mieszkańcy za swój brak bystrości i ogłady byli wyśmiewani przez starożytnych Greków. Złośliwe języki mają jednak wielką moc, skoro po tylu wiekach Abderyci nadal nie zostali zrehabilitowani w oczach świata. Określenie pozostało pejoratywne.

Przykład użycia: (z uznaniem w głosie) "Ooo, widzę, że z Ciebie jest wybitny abderyta, kolego".

Amator

Jeśli ktoś jest amatorem ciastek albo wdzięków jakiejś pani, nic w tym złego, a nawet wręcz przeciwnie, dobrze jest lubić coś lub kogoś (łac. amare – kochać). Można być amatorem – pasjonatem, osobą, która zajmuje się czymś dla przyjemności. Jeśli jednak amator stoi w opozcji do zawodowca, jeśli na dodatek amator zabiera profesjonaliście chleb powszedni, obniża jakość usługi i partaczy robotę, to wtedy może obrazić. Amatorszczyzna to też nie brzmi najlepiej.

Przykład użycia: "Amator", tytuł filmu K. Kieślowskiego (1979 r.).

Analfabeta

Greckie słowo analphabetos, jak łatwo się domyślić, dosłownie oznacza kogoś, kto nie zna abecadła (prefiks a- poprzedzający temat słowotwórczy zwykle oznacza zaprzeczenie lub brak). Słowo rozszerzyło swoje znaczenie i jako przenośnia jest stosowany jako ujma dla inteligencji. Oznacza bowiem nieuka, ignoranta i partacza, czyli kogoś, kto nie ma odpowiedniej wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania swojej pracy, krótko mówiąc: nie zna podstaw. Dla nas obecnie znajomość alfabetu jest podstawą, ale powszechność czytania i pisania w Polsce to zjawisko nie tak dawne.

Przykład użycia: "Ty analfabeto, nie widzisz, co tu jest napisane?"

Arogant

Nie tylko Grecy znali brzydkie słowa i obrażali bliźnich. Kolejne słowo pochodzi z łaciny i nie tyle obraża, co po prostu określa pewną negatywną cechę oraz jej nosiciela. Arrogantia oznacza zarozumiałość, a arrogare – przywłaszczać sobie, zapewne chodzi o wszelkie zasługi dla świata czy pochwały oraz komplementy. Arogant zachowuje się hardo i z butą, lekceważy innych, jest wobec nich zuchwały i impertynencki. Krótko mówiąc, dość nieprzyjemny typ.

Przykład użycia: "Z niego jest niezły arogant".

Awanturnik

To słowo wzięło się u nas z fr. aventure, a to z łac. adventura, czyli – jak można się łatwo domyślić – przygoda. Cząstka avant (jak przystało na język romański), wzięta z łac. ab ante, oznacza "naprzód"; stąd pokrewieństwo znaczeń takich słów jak awangarda czy awans.

Awanturnik w powieści czy filmie szuka przygód: wędruje, spotyka ludzi, miesza się w miejscowe sprawy, wchodzi w konflikty. W języku angielskim adventure, jak wiemy, zachowało mniej więcej swoje pierwotne znaczenie, więc źródłosłów jest czytelny. W dawnej polszczyźnie tym słowem określano ryzykowne przedsięwzięcie czy osobliwą przygodę, natomiast po pewnym czasie awantura nabrała rumieńców i przybrała bardziej pejoratywne konotacje. Sformułowanie "zrobić komuś nikczemną awanturę" oznacza przecież gwałtowną kłótnię, ostry zatarg, mocną scysję, połączoną nieraz z rękoczynami i przewracaniem stołów. Ciekawe, dlaczego. Może nasi przodkowie kojarzyli przygody właśnie i przede wszystkim z takimi zachowaniami. Można wyruszyć w przygodę razem z Bilbo Bagginsem, szukać skarbu i zabić smoka, a można z naszymi przodkami pokłócić się i obić komuś pysk.

Przykład użycia: "To ci awanturnica!" (zobaczcie, jak to się kojarzy: kobieta niespokojna, gwałtowna i kłótliwa. Nie żadna tam poszukiwaczka przygód).

***

Jeśli znacie jakieś inwektywy zaczynające się od litery A, zapraszam do komentowania.

Ps. Podczas opracowania haseł najczęściej korzystam ze "Słownika wyrazów obcych" W. Kopalińskiego (mam na półce, ale pod tym linkiem znajduje się wersja internetowa) oraz "Słownika etymologicznego" A. Brücknera, sjp PWN, internetowych słowników synonimów, czasem Wikisłownika.