Mandarynki, czyli przesyt

Wczoraj teść opowiadał mi, jak kupował mandarynki. Miał do wyboru tańsze, droższe i z listkami. Stanął przed decyzją – jedną z wielu tego dnia. Bo przecież udał się do sklepu nie tylko po mandarynki. Każdy zakup – kawa, chleb, masło… pociąga za sobą ogrom mikrodecyzji. Chleb krągły czy podłużny, jasny czy ciemny, z ziarnami, wiejski, z tej piekarni lub tamtej…

Z kupowaniem prezentów jest tak samo. Zabawka dla dziecka – w tym sklepie czy tamtym, a może przez internet, ta firma czy tamta, ta zabawka czy może inna, a może książka?

Im większy wybór, tym trudniej wybrać.

Z okazji weekendu pełnego wyprzedaży odczuwam duży przesyt. Zewsząd atakują mnie treści, oferty, promocje, wyprzedaże. Mogę kupić rzeczy, których nie potrzebuję, albo rzeczy, które może i bym kupiła, ale może nie teraz, a poza tym i tak nie lubię robić zakupów.

A więc detoks. Robię czystki w tym, co chcę do siebie dopuszczać. Za dużo treści, którymi już jestem zmęczona, a które chcę ograniczyć. Robię czystki w telefonie, w aplikacjach, w wyszukiwarce, w głowie.

Za dużo okienek, za dużo obserwowanych stron, za dużo treści, które mnie atakują. Nie chcę tego. Do widzenia.

Mam wrażenie, że pogoda sprzyja takiemu ograniczaniu, bo i sama się ogranicza. Listopad daje jakąś ulgę w tym przesycie. Jest skromny i prosty w formie – przed obfitym, rozpasanym, błyszczącym i efekciarskim grudniem. Oferuje tylko puste drzewa, chłód, gasnące kolory, mgły i dymy, ale jest to oferta wyjątkowo dyskretna i trwa trochę dłużej niż jeden weekend.

Po co czytać czytadła?

Owszem, wolę klasykę literatury od romansideł, kryminałów i horrorów. Ale czytadła też czasem czytam.

Po pierwsze dla odpoczynku. Nie da się cały czas żyć tylko kulturą wysoką, nie da się cały czas stymulować intelektualnie. Niedawno słuchałam o tym, że przeintelektualizowanie jest przereklamowane i zastanawiałam się, czy to prawda. Przecież na Boga można na przykład obejrzeć jakiś średni serial albo Sablewską i się tego nie wstydzić.

No więc przyznaję, czasem czytam powieści o kobietach, dla kobiet, opowiadające tkliwe historie o miłości. Powieści o kelnerkach, fryzjerkach, właścicielkach księgarni i aktorkach, którym się nic nie udaje. O Rosjankach, Finkach i Szwedkach. Powieści o siostrach, o przyjaźni, o zaczynaniu od początku. Takie tam życiowe sprawy, niby bagatelizowane, ale czyż tego nie znamy i nie doświadczamy? Nie musi to być kompletnie zła literatura. Może być średnia.

Po drugie – jak coś jest dobrze napisane, to też rozrywkę zapewni, i sprawi, że przerywając lekturę, będziemy myśleć o bohaterach i przebierać nóżkami z niecierpliwości, kiedy znów będziemy mogli wrócić do czytania.

Po trzecie – nawet w takim czytadle można znaleźć cytat, z którym się utożsamimy.
Na przykład taki:

cytat

Po czwarte – bo właściwie dlaczego nie?

Kobieta ma być ładna

Ostatnio na lekcji omawialiśmy tekst o Marii Skłodowskiej-Curie i jej pracy, a przy okazji mówiliśmy o innych kobietach, których odkrycia naukowe i wynalazki były ważne dla ludzkości. Każdy uczeń i każda uczennica wylosowali nazwisko danej kobiety i mieli krótko przedstawić jej sylwetkę. Dostali zdjęcie z książki „Opowieści na dobranoc dla młodych buntowniczek” – portret i krótką opowieść, którą każde z nich miało przekazać reszcie klasy. Były więc pracownice NASA, laureatki nagrody Nobla, chemiczki, neuropsycholożki, matematyczki, badaczki… Kobiety, które zrobiły dużo, a jednak są mniej znane niż nasza noblistka. Warto mieć tego świadomość, pomyślałam.

Pewien chłopiec przedstawił swoją bohaterkę, a prezentację zakończył słowami: „I była brzydka”.

Spytałam go, jakie to ma znaczenie.

Ciekawe, że nikt nie sprawdza, czy Ignacy Łukasiewicz albo Alexander Graham Bell byli przystojni. Nikt ich nie deprecjonuje za ich wygląd. Kobieta może mieć Nobla i wpłynąć na stan medycyny na świecie, ale i tak można ją podsumować tym, że nie była ładna, więc nie jest do końca wartościowa i szkoda w ogóle o niej wspominać.

Tak jakby jej rola polegała tylko na podobaniu się innym. Tak jakby była tylko ozdobą. Wątpliwa to rola jak na XXI wiek. Przedmiot, który można oceniać, czy się podoba, czy nie, a jeśli nie, to jest bezużyteczny.

Zawsze bronię Adele, mówiąc, że wokalistka ma śpiewać i nie musi wyglądać. Argument, że to jednak show-biznes, nie do końca mnie przekonuje.

Czytam teraz książkę pt. „Obsesja piękna”. W książce pada zdanie, że nazwanie kobiety brzydką i grubą boli bardziej niż wiele innych epitetów. Marzy mi się świat, w którym kobiety na takie zdanie prychają tylko z politowaniem i mówią:
    a) To nieprawda.
    b) Może i tak, i co z tego?
    c) Nie masz innych argumentów?

Meldunek z zaginionego tygodnia

„Kolejny zagoniony tydzień” – miałam napisać, a tymczasem słownik w telefonie zamienił mi na: „Kolejny zaginiony tydzień”.
Pomyślałam, że w tej pomyłce jest jakiś sens. Tydzień, który zaginął, bo tyle było spraw, że ani się człowiek obejrzał, a tu już sobota, a tu już październik.

Tygodnie mijają szaleńczo, a moje myśli zamiast obracać się wokół obserwowania zmienności przyrody (o, już zimno, o, już mgły jesienne, o, już czerwone liście, o, już gołe gałęzie, o, już śnieg…!) są raczej skupione na: o, jeszcze sto stron, o, jeszcze trzy rozdziały, o, jeszcze wprowadzenie, o, jeszcze bibliografia do sprawdzenia, o, przyszły poprawki, o, przyszedł deadline. Albo: o, już ta lektura, o, kolejny sprawdzian do opracowania i poprawienia, o, stos zeszytów, o, wiadomość od rodzica, korepetycje, o, kolejny konkurs plastyczny (na kiedy?), o, apel 11 Listopada.

Tak mi to właśnie upływa. I takie to właśnie jest to życie… (że pozwolę sobie użyć tego obiadowego westchnienia serwowanego gdzieś około deseru i opowieści o ludzkich niedolach).

***

Mama: „Nie miałam czasu nawet podlać kwiatów przez cały tydzień”. Nieraz wymieniamy się wiadomościami o tym, jak to każda z nas ma dużo na głowie. Jakie jesteśmy zmęczone i przepracowane (jakby to nie był nasz wybór, ilu rzeczy nie chcemy odpuścić).

Żeby nie było, że ja niby taka pracowita, a w domu niepozamiatane i rzeczy w pudłach po remoncie – ja jestem nadaktywna jedynie na polu zawodowym, a moja mama zajmuje się wszystkim i ogarnia wszystko. Wszystko co się da.

Pracoholizm wyniesiony z domu – jeśli pracujesz, jesteś człowiekiem wartościowym, tak mnie wychowano. Dobrze wypełniać swoje obowiązki. Dużo i dobrze pracować. To nasze zadanie na tym łez padole.

***

„Jeszcze dzisiaj nie usiadłam” – to powiedzenie jest mi dobrze znane. Godziny spędzone na nogach, krzątanie się, dreptanie, wykonywanie roboty, której nie widać. Ale widać, kiedy jest niewykonana. „Jeszcze dzisiaj nie usiadłam” – czytam książkę o takim tytule. Jakie to znaczące. Jestem przepracowana i się tym chwalę. To mój wkład w funkcjonowanie tego świata. Uprawiam swój ogródek. Robię swoje. Im więcej robię, tym więcej jestem warta.

Moja mama często kończy rozmowę telefoniczną zdaniem rzucanym ot, tak: „No to krzątaj się tam”. No to się krzątam, mamo.

Wy też się tam krzątajcie, ale pamiętajcie – jest weekend, może też warto trochę odpocząć?

Co pamiętasz z podstawówki? (i moja filozofia pracy w szkole)

Ze szkoły podstawowej pamiętam dumę z szóstki z polskiego. Przygotowaliśmy inscenizację „Przyjaciół” Krasickiego, miałam przyklejoną do brody watę, udającą kozią bródkę. Publiczność płakała ze śmiechu z powodu naszego komediowego wykonania, a potem przybiłam piątkę z chłopakiem, który był moją podstawówkową miłością.

Pamiętam, jak bardzo zachwycałam się fragmentami „Balladyny” i czytałam sobie na głos podręcznik w domu, a na lekcji nie zostałam wybrana, by przeczytać jedną z kwestii. Było to jakieś 22 lata temu.

Z lekcji geografii pamiętam podział na ery i okresy, wielkość każdego kontynentu oraz oceanu. Pamiętam też, że nauczycielka robiła nam bardzo trudne sprawdziany i że kiedyś zbeształa nas za to, że zamiast przepisać notatkę, poszliśmy ją skserować.

Pamiętam, jak inna nauczycielka strofowała koleżankę za to, że podpiera sobie głowę podczas śpiewu, a tę koleżankę bolał wtedy ząb. Z historii nie pamiętam prawie nic. Z biologii pamiętam, że nauczycielka się na mnie obraziła. Chemiczka wyśmiewała kolegę przy tablicy.

Ze szkoły pamiętam poczucie dumy, radość, satysfakcję, poczucie wstydu, zażenowanie, smutek i żal.

***

Bazowanie na emocjach. To wydaje mi się niezmiernie ważne w pracy w szkole, ważniejsze niż wielostronicowe notatki, których zawartość ktoś zaraz po sprawdzianie zapomni. Pasja, ciekawość, wychodzenie poza ramy, budzenie zainteresowania: „Co dzisiaj będziemy robili?”, radość, zaskoczenie, wymyślanie dziwnych zdań, humor, przełamywanie schematów, zadziwienie. To chcę wprowadzać na moje lekcje. Nie zawsze się to udaje. Nieraz po prostu trzeba ćwiczyć gramatykę, przygotować się do dyktanda albo nauczyć się pisać odtwórcze teksty. Są lekcje, kiedy nie mamy siły, nastroju, humoru, kiedy musimy po prostu zrobić swoje i wyjść na przerwę.

Bazowanie na przeżyciach. Dla wzrokowców rysuję i gestykuluję, dla kinestetyków jest losowanie, pokazywanie, dla słychowców intonuję, moduluję głos, ściszam, podkreślam tonem. Próbuję rozśmieszać, robię miny, pokazuję brwiami niezadowolenie (ćwiczenia z języka niewerbalnego). Umieszczam w przestrzeni klasy przedmioty. Kiedy miałam składaną tablicę, po drugiej stronie rysowałam lub pisałam, w kulminacyjnym momencie lekcji odwracałam tablicę i… masz! Czasem udaje się włączyć ruch, na przykład podczas czytania tekstów. Można się wczuć, pokazać emocje opisane w tekście, zrobić scenkę z lektury czy nawet wejść do szafy (a nuż przeniesiemy się do Narnii?).

Uważam, że jeśli ktoś kojarzy szkołę z czymś pozytywnym, to będzie bardziej otwarty na to, co się tam dzieje, to więcej się nauczy i zapamięta już podczas lekcji. Przynamniej taką mam nadzieję. Poza tym nie darowałabym sobie, gdybym się sama nudziła na swoich lekcjach…

IMG_20160603_073950

Zwykłe życie jest wtedy…

Zwykłe życie jest wtedy, kiedy wracasz do domu, niosąc na plecach i barkach swoje zmęczenie. Jesz obiad i siadasz do pracy, prac domowych albo co tam masz robić. Nie zachowujesz się jak w reklamach. Niekoniecznie tryskasz dobrym humorem i przytulasz domowników. W zwykłym życiu masz gamę różnych emocji i wszystkie one są ludzkie.

W zwykłym życiu częściej omawiasz z mężem listę zakupów i sprawunków niż go obejmujesz, patrząc z dumą na grzecznie bawiące się dzieci. W zwykłym życiu poczucie dumy, bezbrzeżnej radości bez powodu – przychodzą rzadko. Są, ale nie pojawiają się codziennie. Nawet na kochaną osobę nie patrzy się codziennie z uwielbieniem, miłością i rozczuleniem. Czasem patrzy się na nią ze złością, czasem z żalem, czasem się w ogóle nie patrzy.

Zwykłe życie nie jest złożone z ekscytujących odcinków serialu, w którym cały czas coś się dzieje i trzeba stopniować napięcie. Nie wszystko jest podkręcone filtrami, podkolorowane, wydobyte, podkreślone. Nieraz życie jest jak nieostra fotografia i to jest jest normalne, dobre i do zaakceptowania.

Widziałam kiedyś w sklepie piwo, które nazywało się „Zwykłe sprawy” czy jakoś tak. Na pewno miało w nazwie ten przymiotnik i właśnie ta nazwa mnie ujęła. W świecie, w którym trzeba być „jakimś”, „wyjątkowym”, wyróżniać się, mieć talent, charyzmę, robić show, przyciągnąć uwagę, zaciekawiać, podtrzymywać zainteresowanie – czasem warto dać sobie spokój i przyznać, że bycie zwykłym to jest komfort. Życie zwykłym życiem. Od razu jakoś tak spokojniej się żyje bez tych wszystkich wymagań, zadęcia i spinania się.

 

Październikowe polecajki

W październiku polecam kilka rzeczy, które ostatnio odkryłam. Może któraś z nich przypadnie Wam do gustu.

Po pierwsze – Słuchowisko. Od zawsze podoba mi się praca w radiu, a już szczególnie lubię nocne nastrojowe audycje, opowieści snute spokojnym głosem (w przeciwieństwie do krzykliwych komercyjnych stacji, irytującego akcentowania każdego słowa i rzucania nieśmiesznych żartów). Tak więc Słuchowisko Justyny Mazur spełnia moje standardy. Co prawda słucham go rano, ale cóż to jest za poranek, kiedy przez 10 minut słucham, jak mądra dziewczyna o ładnym głosie opowiada coś wartościowego.

Po drugie – nowa płyta Riverside. Zespół trzyma poziom, a każda płyta niesie w sobie dużą wartość i sporą dozę Robienia-Po-Swojemu, co zawsze bardzo cenię u twórców. Muszę przyznać, że ostatnie dziewięć lat mojego życia obfituje w ciekawe odkrycia muzyczne (tak, to dzięki mojemu towarzyszowi życia). Pisałam już kiedyś, dawno temu, o Riverside. Niby była to li i jedynie opowieść o przechodzeniu przez wiadukt, ale mimo to polecam kliknąć tutaj.

Po trzecie: „Opowieści na dobranoc dla młodych buntowniczek”, czyli książka, która inspiruje, uczy odwagi, otwiera oczy na los kobiet w różnych krajach. Opowiedziana w ciekawej formie i ładnie zilustrowana (a przynajmniej większość ilustracji jest ładna, bo na przykład taka Maria Skłodowska-Curie osobiście nie przypadła mi do gustu).

Coś naukowego, ale w bardzo przystępnej formie: Kasia Gandor i Arlena Witt, moje dwie ulubione youtuberki. W sumie chyba nie muszę ich polecać, bo są milion razy bardziej znane niż ja, ale pomyślałam, że się po prostu podzielę tym, że ich słucham podczas gotowania, szanuję i cenię za wkład w naukę. Wkład w naukę szanuję zawsze.

Coś na rozśmieszenie – jeśli lubicie absurd i Mappety, to popatrzcie, jak Elmo rozmawia z Robertem DeNiro o aktorstwie (zawsze, zawsze, zawsze mnie to rozśmiesza), a jak lubicie absurdalnie genialną Zieloną Gęś, to obejrzyjcie ten skecz kabaretu Potem (nieodżałowanej pamięci).

No i ruch. Polecam ruch, bo ruszanie się, chodzenie jest fajne. Deptanie liści i słuchanie ich szelestu. Wdychanie chłodnego powietrza. A jak boli głowa, to najlepiej iść na ćwiczenia i się porządnie zmęczyć. Lepsze niż aspiryna.

A na koniec polecam sen. Moje wiecznie przygniecione ucho też poleca. Pamiętajcie, sen was potrzebuje.

Wpis okolicznościowy na pierwszy dzień jesieni

Czeremchowa jest mocno jesienna. Nie mogę się powstrzymać, by nie pisać o jesieni. Znowu przyszła.

Dałam się namówić blogerkom kulinarnym i tak jak one zrobiłam ciasto marchewkowe (tęskniłam za zapachem ciasta z cynamonem i kardamonem, z garściami bakalii zamiast szklanki cukru, tęskniłam za ciepłymi okruszkami na talerzyku w kwiatki). Kupiłam dynię, bo ostatnio ktoś mnie zachwycił dynią z patelni z serem i teraz robię tak samo. Robię gęste warzywne gulasze i gorące zupy. Najtańsza w roku i niezawodna cukinia. Bakłażan o zniewalającym kolorze*. Chrupiąca słona ciecierzyca z patelni. Pachnące pomidorki z ogródka, mięsiste, kwaśno-słodkie, fikuśne dojrzałe kuleczki.

Nie wiem, czy kiedykolwiek to pisałam, ale jestem szaloną zwolenniczką dodawania warzyw do niemal każdego dania i generalnej przewagi warzyw na talerzu (tak naprawdę jestem łasuchem jak się patrzy, ale jak widać po cieście marchewkowym, to wszystko da się połączyć).

Mam bordowe paznokcie, ciemnozieloną sukienkę, byłam na spacerze ucieszyć się jesienią. Dobrze, że już jest. Tęskniłam za otulaniem się swetrami, za długimi butami, ciepłymi rajstopami. Już mam dość tych cienkich sukienek i koszulek, a opalanie się, odsłanianie ciała i pocenie jest przereklamowane. Opalanie mija się z celem, jest mocno kulturowe, bezsensowne ze zdrowotnego punktu widzenia.

Co innego jesień. Chłodna, a chłód jest zdrowszy niż skwar i upał. Ubranie na cebulkę, herbata z cytryną i jestem gotowa witać nową-starą (dobrą) porę roku.

drzewo

*Zawsze mi żal, że bakłażan po ugotowaniu zamienia się w burą gąbkę.

W przyjaźni warto być kotem

Siedzimy u przyjaciół, którzy mają dwa koty: mniej nieufnego czarnego i bardziej nieufnego białego. Oba zachowują się z rezerwą i brawurowo lekceważą gości, ale biały potrafi jeszcze na nich prychać.
Aż tu nagle przychodzi biały kot.
Siada blisko, za blisko, żeby to był przypadek.
Patrzy na mnie, ponieważ chce zostać pogłaskany. To jedyny racjonalny powód.

Może w przyjaźni bardziej chodzi o to, by być takim kotem, myślę.
Może powinnam przychodzić z komunikatem: „Potrzebuję Twojej uwagi i troski. Potrzebuję wysłuchania. Potrzebuję pociechy, Twojego towarzyszenia”.
Kot potrafi to zakomunikować spojrzeniem i bliskością. Człowiek, niby bardziej komunikatywny, a czasem się czai i nie potrafi.
Wychodzenie do ludzi, odzywanie się, konkret „Kiedy się spotkamy?”, zainteresowanie i pokazanie, że jestem ciekawa, co u ciebie – to wysiłek, który przynosi owoce, wzmacnia więź.

***

Z jednej strony owszem.
Z drugiej – dobrze też od czasu do czasu usłyszeć to pytanie  „Co u Ciebie?” i dostać propozycję spotkania. Albo zostać zaproszonym na kawę, a nie tylko za każdym razem samemu musieć o sobie przypominać. Przyjaźń chyba zakłada taką równowagę propozycji.

Czasem robię taki eksperyment na ludziach, którzy mówili standardowe: „Musimy się koniecznie spotkać”, a ja pytam: „Dobrze, kiedy?”. Sprawdzam, czy zaproponowali jakiś termin. Jeśli mówili, że odezwą się po Wielkanocy, to czy się odezwali. Czy osoby, z którymi się dobrze pracowało, w ogóle mają potrzebę widywania się ze mną, zaaranżowanego kontaktu, czy sami wyjdą z inicjatywą. Czy zechcą poświęcić mi godzinę ze swojego popołudnia. Niektórzy nie mają takiej potrzeby.
I mają do tego prawo.
Ja muszę to uszanować (więcej, ja to doskonale rozumiem).

Kot pogłaskany czy niepogłaskany, i tak odchodzi.

59-Kilkenny, kot

Kot z Kilkenny też tak uważa (fot. M. Bieniek).

Dlaczego zaczęłam prowadzić zabawy słowami dla dorosłych?

Co łączy windę i rozwód? Książkę i kapustę? A Mickiewicza i zszywki?
Jakie pytanie zadałbyś motylowi? Jakimi zdaniami zacząłbyś własną autobiografię? Jak opisałbyś dzień z życia kota lub chomika?
Co powstanie z połączenia odkurzacza i haczyków na ręczniki?

***

Od jakiegoś czasu organizuję kreatywne warsztaty pisania „Zabawy słowami”. Z zewnątrz wygląda to tak, że grupka ludzi spotyka się w kawiarni, wyciąga notatnik i coś do pisania, zamawia kawę i pisze… Wymyśla i pisze…  Losuje słowa, przykleja, zakreśla, koloruje, układa, dopasowuje, składa w opowieść… Potem wspólnie czytamy, interpretujemy, dzielimy się i inspirujemy. Otwieramy się na to, co nam tylko przychodzi do głowy – bez skreślania tego, bez blokady pt. „Nieee, to głupie”.

Jestem fanką kreatywności, dziwności i wychodzenia poza schematy. Właśnie! Schematy! Nie chcę uczyć schematów. Podczas warsztatów z dorosłymi nie chcę niczego uczyć. Daję zadania, z którymi uczestnicy zrobią, co zechcą. Nie mam zamiaru prowadzić klasycznej lekcji języka polskiego, bo każdy z uczestników już skończył szkołę i ten etap ma za sobą. Nie chcę uczyć, jak napisać książkę, ponieważ uważam, że moje doświadczenia są tutaj wysoce niewystarczające i każdy powinien to robić po swojemu. Owszem, redaktorzy i konsultanci mogą bardzo pomóc w ogarnięciu fabuły i bohaterów, ale organizując warsztaty kreatywnego pisania, wyobrażam je sobie raczej jako ćwiczenia niż konsultacje.

Chcę raczej dać przestrzeń do tworzenia i dzielenia się tym. Sama wiem, jak potrzeba kreatywności potrafi doskwierać i jak bardzo trzeba nam odbiorcy, czytelnika, słuchacza. Przestrzeń do tworzenia to hasło, które do mnie bardzo przemawia. W cigu dnia trudno znaleźć czas na swój rozwój, inspirowanie się. Najpierw rodzina i praca, potem pisanie. Czy nie tak to wygląda? Przychodząc na warsztaty, trzeba przeznaczyć na to czas, dojechać, zmienić plany, sprężyć się i zdążyć. To znaczy, że musi nam zależeć na pisaniu.

***

Nie chcę, by ktoś się spinał. Chcę, żeby było lekko, zabawnie (zgodnie z nazwą). Żeby do głowy wpadały najróżniejsze dziwne pomysły. Żeby się nie zamykać na żadne, nawet najgłupsze skojarzenie. Bo otwartość pociąga za sobą kolejne pomysły, i następne, i następne… Aż wpadniesz na ten właściwy i go przygarniesz do siebie, oswoisz. A jak wiadomo, Krytyk Wewnętrzny czasem może bardziej zaszkodzić niż pomóc.

Pomyślałam, że może dorośli ludzie, podobnie jak uczniowie podstawówek na zajęciach dodatkowych, chcieliby się pobawić. Słowami, skojarzeniami, znaczeniami. Spotkać się w gronie podobnych sobie i spędzić wieczór na tworzeniu, śmianiu się i wzajemnym inspirowaniu.
Za każdym razem jestem mile podbudowana tym, że są w moim mieście i okolicach ludzie, którzy też lubią pisanie i kreatywne zabawy. Uważam, że im więcej takich inicjatyw, tym ciekawiej. Uważam, że im więcej śmiechu, tym lepiej. Im więcej wyznań się podejmuje, tym potem żyje się odważniej. Czego życzę sobie i innym twórcom!

***

Więcej o pisaniu w zakładce: Praca nad tekstem.

1 2 3 15